Nauczyciel WOS-u szuka miejsca, gdzie mógłby pokazać uczniom, czym naprawdę była dawna wielokulturowość Rzeczpospolitej, zamiast ograniczać się do jednego zdania w podręczniku. Temat współistnienia różnych narodowości i wyznań bywa trudny do uchwycenia bez konkretnych miejsc, w których te ślady wciąż są widoczne w architekturze i przestrzeni miejskiej. Wycieczka szkolna Lublin, Sandomierz, Zamość daje taką okazję, ponieważ każde z tych miast nosi wyraźne ślady innej grupy etnicznej lub religijnej, które przez wieki współtworzyły ich charakter. W dalszej części artykułu znajdziesz informacje o tym, jakie ślady wielokulturowości można znaleźć w każdym z trzech miast oraz jak poprowadzić rozmowę z uczniami na ten temat.
Jakie ślady wielokulturowości zachowały się w Lublinie?
Lublin przed drugą wojną światową był miastem, w którym znaczną część mieszkańców stanowiła ludność żydowska, a jej obecność widoczna jest do dziś w kilku miejscach na mapie miasta.
Dzielnica Podzamcze, leżąca u podnóża zamku lubelskiego, była przed wojną centrum życia żydowskiego w mieście, choć dzisiejsza zabudowa różni się znacznie od tej sprzed 1939 roku. Jesziwa Chachmej Lublin, jedna z największych uczelni talmudycznych przedwojennej Europy, wciąż stoi w mieście i przypomina o randze Lublina jako ośrodka nauki żydowskiej. Wycieczka szkolna do Lublina daje uczniom możliwość zobaczenia miejsc, które przed wojną tętniły życiem wielokulturowej społeczności, a dziś służą jako punkt wyjścia do rozmowy o historii, która zniknęła w wyniku Zagłady. Warto też wspomnieć o obecności prawosławnej mniejszości, widocznej w kaplicy zamkowej z bizantyjsko-ruskimi freskami, łączącej elementy zachodniego i wschodniego chrześcijaństwa.
Czym wyróżnia się Sandomierz pod względem różnorodności religijnej?
Sandomierz, choć mniej kojarzony z wielokulturowością niż Lublin, również posiada ślady współistnienia różnych grup religijnych na przestrzeni wieków.
Miasto od średniowiecza rozwijało się jako ośrodek katolicki, o czym świadczy okazała katedra sandomierska, jednak w mieście funkcjonowała też licząca się społeczność żydowska, o czym przypomina zachowana synagoga przy ulicy Żydowskiej. Podziemna trasa turystyczna, prowadząca przez dawne piwnice kupieckie, pokazuje z kolei, jak wyglądało życie handlowe miasta, w którym kupcy różnych wyznań prowadzili interesy obok siebie. Wycieczka szkolna do Sandomierza pozwala uczniom zestawić tę mniej oczywistą wielokulturowość z wyraźniejszymi śladami widocznymi w Lublinie czy Zamościu.
Jakie grupy religijne i etniczne pozostawiły ślady w poszczególnych miastach?
| Miasto | Widoczne ślady wielokulturowości | Przykładowy obiekt |
|---|---|---|
| Lublin | społeczność żydowska, prawosławie | Jesziwa Chachmej Lublin, kaplica zamkowa |
| Sandomierz | społeczność żydowska | synagoga przy ulicy Żydowskiej |
| Zamość | Ormianie, Żydzi, Grecy | kamienice ormiańskie na Rynku Wielkim |
Dlaczego Zamość uznawany jest za miasto wielu narodów?
Zamość od momentu założenia w XVI wieku zakładał obecność różnych grup etnicznych, co wynikało z zamysłu samego Jana Zamoyskiego, chcącego uczynić miasto ośrodkiem handlu międzynarodowego.
Kolorowe kamienice ormiańskie na Rynku Wielkim świadczą o obecności zamożnej społeczności ormiańskiej, zajmującej się handlem ze Wschodem, głównie towarami luksusowymi jak jedwab czy przyprawy. Obok Ormian w mieście funkcjonowała też społeczność żydowska oraz grecka, a każda z tych grup miała wyznaczone miejsce w strukturze miasta zaprojektowanego od podstaw. Wycieczka szkolna do Zamościa pokazuje więc uczniom rzadki przykład miasta, w którym różnorodność etniczna została niejako wpisana w sam plan urbanistyczny, a nie wykształciła się przypadkowo w toku historii.
Jak poprowadzić rozmowę z uczniami o tej tematyce?
Temat wielokulturowości łatwo sprowadzić do ogólników, dlatego warto oprzeć rozmowę na konkretnych, widocznych na miejscu przykładach.
- Zadanie polegające na odnalezieniu w każdym mieście jednego obiektu związanego z inną niż polska tradycją religijną lub etniczną.
- Krótka dyskusja o tym, dlaczego niektóre ślady wielokulturowości zachowały się lepiej niż inne.
- Porównanie sytuacji sprzed drugiej wojny światowej z tym, jak wygląda skład narodowościowy tych miast dzisiaj.
- Rozmowa o przyczynach zniknięcia wielu społeczności, w tym o Zagładzie oraz powojennych przesiedleniach ludności.
Trasa łącząca Lublin, Sandomierz i Zamość (sprawdź) pokazuje uczniom, że dawna Rzeczpospolita była krajem znacznie bardziej zróżnicowanym niż sugerowałby to obraz z wielu podręczników szkolnych. Wycieczka szkolna Lublin, Sandomierz, Zamość, poprowadzona z naciskiem na te wątki, daje więc coś więcej niż tylko wiedzę o zabytkach – uczy dostrzegania śladów historii, które łatwo przeoczyć, patrząc wyłącznie na architekturę bez kontekstu ludzi, którzy niegdyś ją zamieszkiwali.
